Q sukarra

Laburpena

Q sukarra Coxiella burnetii bakterioak eragindako gaixotasun bakterianoa da, eta oso ezaguna ez den arren, endemikoa da EBko herrialde gehienetan. Ugaztunei, hegaztiei, narrastiei eta artropodoei eragiten die. Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da, hala gizakietan, nola animalietan.

Barreiatzea infektatuta dauden emeen erditzeen eta abortuen ondoren gertatu ohi da, bakterio hori kontzentrazio-maila altuetan iraizten baitute fetuan, plazentan eta likido amniotikoan. Esnearen, gernuaren eta gorotzen bidez ere zabaltzen da.

Gizakiei eragiten die, eta elikadura bidez transmititzen ez den zoonosi bat da. Kutsadura infektatuta dauden animaliek iraizten dituzten aerosol kutsatuak inhalatzeagatik gertatzen da, eta gaixotasunak prebalentzia handiagoa du animaliekin kontaktu zuzena duten pertsonengan (abeltegietako langileak, albaitariak…).

Ardi eta ahuntzetan, sintoma klinikoa abortuak dira. Behiek ugalketa-akatsak izan ditzakete (antzutasuna eta metritisa). Animalia basatiek gordailu gisa jardun dezakete, eta ezinbestekoa da laborategiko diagnostikoa egitea.

Ingurumen-erresistentzia handia duenez, gerta daiteke infekzioak hainbat urte igarotzea abeltzaintza-ustiategitan; hala, infektatutako animaliek bakterioa iraitz dezakete erditze-aldi bat baino gehiagotan. Gaixotasuna prebenitzeko, higiene-, biosegurtasun- eta zaintza-neurri zorrotzak ezarri behar dira kutsatutako animaliak dituzten abeltegietan. Pasteurizazioa erabiltzen da bakterioa inaktibatzeko metodo gisa; izan ere, esne gordinean eta esne gordinarekin eginiko produktuetan egon daiteke.

1. Zer da?

Q sukarra EBn gutxi ezagutzen den arren, oso zabalduta dagoen gaixotasun bat da. Coxiella burnetii bakterioak eragiten du, eta etxean nahiz naturan aske bizi diren ugaztunak, hegaztiak, narrastiak eta artropodoak kutsatzen ditu. Ez hori bakarrik: gizakiak ere kutsatu ditzake aerosolen inhalazioaren bidez.

Hausnarkarietan, ernari dauden animaliak infektatzen dira, eta, beraz, horrek abortuak eragin ditzake. Etxeko beste animalia batzuek (txakurrak, katuak, untxiak, txerriak) gordailu gisa funtzionatzen dute; hortaz, sintomarik izan gabe ere, bakterioaren eramaile izan eta gaixotasuna pertsonei transmiti diezaiekete.

2. Zein espezieri eragiten die?

Batez ere hausnarkariak: behiak, ardiak eta ahuntzak.

Hegazti eta artropodo asko eta etxeko beste animalia batzuk ere gaixotu daitezke, besteak beste: zaldiak, katuak, txakurrak, untxiak eta txerriak.

3. Derrigor jakinarazi behar den gaixotasuna da?

Bai, Q sukarra Animalien Osasunerako Mundu Erakundearen (OIE) Lehorreko Animalientzako Osasun Kodean jasota dago, eta nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da.

4. Zein arrisku eragiten dio osasun publikoari?

Q sukarrak arrisku handia dakar osasun publikorako; izan ere, ZOONOSI bat da, eta, horrenbestez, gizakiei ere eragin diezaieke.

Arriskutsua da gizakiak kutsatzeko infekzio-gaitasun handia duelako, eta, ondorioz, animaliekin kontaktuan dauden gizakientzako mehatxu handia delako, besteak beste, albaitarientzat, laborategi eta hiltegietako langileentzat eta hazleentzat. Transmisioa airetik egiten da, nagusiki, infektatuta dauden animaliekin, produktuekin (artilea, lastoa) eta arroparekin kontaktuan egotean kutsatutako tantak, aerosolak eta hautsa inhalatzen direlako. Distantzia luzera ere gerta daiteke hori. Dosi infektibo oso txikiak inhalatu eta gero agertzen da normalean gaixotasuna. Akainek etxeko hausnarkarien artean transmititu dezakete gaixotasuna, baina, ikuspegi epidemiologikotik, ez dirudi rol garrantzitsua dutenik gizakiekiko transmisioan.

Infektatutako pertsonen % 50 baino gutxiago gaixotzen dira, eta infekzio gehienak arinak izaten dira. Sintomarik edukitzekotan, hauek izaten dira ohikoenak gizakietan: sukar altua, zefalea, muskuluetako mina, eztarriko mina, goragalea, gorakoa eta bularreko eta sabeleko mina. Sukarrak 1-2 aste iraun dezake, eta, horrez gain, pneumonia eta nahasmendu hepatikoak eragin. Gaixotasuna tratatzeko, antibiotikoetan oinarritutako tratamendu bat hartu behar da, iraupen luzekoa. Gaixotasunaren forma kroniko akutu eta ahulgarria hilgarria da maiz, baina kasuen ehuneko txiki batean baino ez da diagnostikatzen.

5. Zein banaketa geografiko du?

Q sukarra mundu osoan agertzen den zoonosi mota bat da, eta behi-, ardi- eta ahuntz-aziendak dituzten eremu gehienetan dago presente, Zeelanda Berrian izan ezik, non ez baita kasurik hauteman 1935ean Australian lehenengoz diagnostikatu zenetik.

Gaixotasunak mundu osoan duen agerpenari buruzko informazio berriagoa eta eguneratuagoa jaso nahi baduzu, OIEk munduko informazio zoosanitarioari buruz duen datu-basearen interfazea kontsultatu dezakezu (WAHIS):

6. Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?

C. burnetii bakterioaren epidemiologia konplexua da, bi transmisio-patroi nagusi dituelako:

  • animalia basatien eta beren ektoparasitoen artean, bereziki, akainen bidez, organismoaren gordailu gisa jardun dezaketelako.
  • etxeko hausnarkarietan: transmisio-arriskurik handiena erditzean dago, batez ere erditzeko jariakinak inhalatzeagatik, irensteagatik edo haiekin edo plazentarekin kontaktu zuzenean egoteagatik.Esnearen, gernuaren eta gorotzen bidez ere kanporatzen da.
    • Normalean, agerraldiak erditzearen edo abortuaren jariakinek ingurumena kutsatzen dutenean sortzen dira. Hori gertatzen denean, kutsatzeko gaitasun eta erresistentzia handiak dituen espora bihurtzen dira bakterioak. Espora horiek gai dira ingurune bero eta lehorretan bizirauteko, eta hautsa kutsatu dezake. Gainera, haizeak oso urrun eraman ditzake.

7. Zein dira sintoma klinikoak?

Ernari ez dauden hausnarkarien infekzioa subklinikoa izan ohi da, eta animaliek askoz ere bakterio-karga txikiagoak kanporatzen dituzte organismotik abortu bat gertatzen denean baino.

Ernari dauden emeek honako sintoma kliniko hauek izan ditzakete:

  • abortu berantiarrak plazentitis nekrosatzailearekin,
  • erditze goiztiarrak edo animalia errakitikoak edo hilak jaiotzea,
  • mastitis subklinikoa esne-behietan; edonola ere, lan handia egin behar da hori klinikoki baliozkotzat jotzeko.

8. Nola diagnostikatzen da?

Infekzioa etxeko animalia askotan diagnostikatu da, barne hartuta txakurrak, katuak, untxiak, zaldiak, txerriak, gameluak, bufaloak, karraskariak eta hegazti batzuk. Horiek guztiak izan daitezke eroale asintomatiko, eta, horrenbestez, gizakiei infekzioa transmititu. Gaixotasuna diagnostikatzeko, ezinbestekoa da diagnostikoa laborategian berrestea:

Diagnostiko diferentziala: hausnarkarien kasuan, ezinbestekoa da gaixotasuna laborategian berrestea abortuak eragiten dituzten beste gaixotasun batzuk baztertzeko. Tradizionalki, lagin klinikoen mikroskopio-irudi bidez egin izan da diagnostikoa.

Laborategiko diagnostikoa: abortu seriatuen eta/edo hilik jaiotako kumeen kasuan, laginak har daitezke plazentatik, baginako jariakinetatik eta abortatutako umekien ehunetatik (barea, gibela, giltzurruna edo urdaileko edukia). Bakterioen sakabanatzea ikertzeko, baginatik, esnetik eta oritzetik har daitezke laginak. Honako proba hauek egiten dira:

  • Birusa identifikatzea: gaur-gaurkoz, PCRa da Q sukarra diagnostikatzeko erabiltzen den tresna.
  • Proba serologikoak: zeharkako immunofluoreszentziaren proba (IFAT) eta konplementuaren finkapenaren proba (FC). ELISA saiakuntzak egiten dira normalean, arrazoi praktikoengatik eta sentikorragoak direlako.

9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?

Kontrol- eta prebentzio-neurri nagusien artean, honako hauek nabarmentzen dira:

  • Abeltzaintzako ustiategietako langileak infekzioaren kontrolari eta prebentzioari buruz sentsibilizatzea eta prestatzea.
  • Abeltzaintzako txabolan gaixotasunaren presentzia zaintzeko programak: aldizkako laginketak tanga-esnean, odol-serumetan, baginako fluidoetan, etab.
  • Ustiategietan biosegurtasun-neurriak indartzea eta ukuilura sartzeko aukera murriztea ukuilutik kanpoko pertsonei:
    • Ukuilu barrurako bakarrik erabiltzen diren oinetakoak eta arropa
    • Kanpoko pertsonak eta ibilgailuak ustiategira sartzeko kontrola: ukuiluan erabili eta botatzeko galtzak erabiltzea.
    • Instalazioak aldian behin desinfektatzea.
  • Kaparren eta karraskarien kontrola, bakterioaren gordailu izan daitezkeenak.
  • Simaurra behar bezala kudeatzea. Instalazioak garbitu eta desinfektatzea bakterioa inaktibatzen duten produktuekin.
  • Ustiategiko animalien mugimendua kontrolatzea: animalia negatiboak eta/edo txertatuak sartzea, herri-larreetarako sarbidea murriztea, etab.
  • Bakterioaren gordailu gisa jardun dezaketen etxeko beste animalia batzuk (katuak, txakurrak) eta izurriak (kaparrak, arratoiak) kontrolatzea.
  • Txertaketa-programak infekzioa oso ohikoa den eskualdeetan; aukera onuragarriena da, errotik kentzea ezinezkoa den bitartean.
Ustiategian abortu kasuak badaude, erditzeko eta erditu osteko puntu kritikoetan kudeaketa egokia egin behar da, gaixotasuna heda ez dadin, eta honako neurri hauek hartu behar dira:
  • Biosegurtasun-neurriak indartzea eta ustiategitik kanpoko pertsonei ukuilurako sarbidea kentzea: ustiategira bisitak egiteko programak etetea.
  • Saihestu ukuiluaren kanpoaldean erditzeak (eta abortuak).
  • Simaurra ukuilutik ez kentzea, azken erditzetik gutxienez hilabete igaro arte. Extean, plastikoz estali konpostatzean.
  • Plazenten kudeaketa, arestian deskribatu bezala, eta erditzearen eta erditze ondoaren bagina-deskargak ezabatzea.
  • Herri-larreetarako sarbidea murriztea.
  • Instalazioak garbitu eta desinfektatzea bakterioa inaktibatzen duten produktuekin.
  • I. faseko txerto inaktibatuaren txertaketa.
  • Animalien salerosketa saihestea. Animaliak erosten badira, jatorrian jarri beharko zaie txertoa, infekzioa berriz aktibatzea saihesteko. Saltzen badira, animalia negatiboak eta txertatuak izan beharko dute.
  • Abortatu duten animaliak eta haurdun dauden pertsonak ukuiluan konfinatzea laborategian aztertzeko: azkar biltzea eta poltsetan sartzea, fetuen eskularruak eta abortatutako atseginak erabiltzea eta lagin osagarriak hartzea (baginako fluidoak, serumak).
  • Txakurrek eta katuek plazentekin kontakturik ez izatea.
  • Gorpu/hondakin biologikoak edukiontzian gordetzea (izoztu egin daitezke), hondakinen kudeatzaile batek erraustu ditzan.

Eguneratze data: