Hegazti-gripea

Laburpena

Hegazti-gripea oso kutsakorra eta aldakorra den infekzio bat da, eta eskortako hegaztiei nahiz hegazti basatiei eragiten die (azken horiek gordailu natural gisa funtzionatzen dute). Oso patogenoa den A gripearen (IAAP) birusaren hainbat anduik edo eskortako hegaztietan hautematen diren patogenotasun eskaseko H5 eta H7 azpimotetako A gripearen birus guztiek eragiten dute. Batzuetan, ugaztunei ere eragin diezaieke, gizakiei barne; normalean, infektatutako hegaztiekin kontaktu estua izan ondoren. Nahitaez jakinarazi beharreko animalia-gaixotasun bat da eta pertsonei eragin diezaieke.

Hegazti batetik bestera heda daiteke, zuzeneko kontaktuaren bidez; kontaktu hori infektatutako hegaztien jariakinen bidez gertatzen da, bereziki gorozkien bidez. Horrez gain, elikagaien eta uraren nahiz kutsatutako ekipo eta jantzien bidez ere transmiti daiteke; horrek birusa abeltegi batetik bestera transmititzea errazten du, kutsatutako etxeko hegazti bizien, pertsonen, ibilgailuen, ekipoen, pentsuen eta kaiolen mugimenduaren eraginez. Oso patogenoak diren birusek ingurumen-erresistentzia handia dute, batez ere tenperatura baxuetan.

Prebenitzeko, beharrezkoa da animaliak inportatzeko politika egokiak eta biosegurtasun-neurriak ezartzea, batez ere animalia basatiekin kontaktua egon daitekeenean. Kontrol-neurri nagusia animaliak sakrifikatzea da; horrez gain, txertoa prebentzioko kontrol-neurria izan daiteke, baita neurri osagarria ere, agerraldi batean.

Gaur egun, hegazti-gripearen agerraldiak mundu mailako osasun publikoko arazoak dira, berriro ere gizakiengan infekzio larriak eragin ditzaketen zenbait anduiren (H5N1 eta H7N9, besteak beste) zirkulazioaren eraginez. Horren aurrean, OIE, OME eta FAOk informazioa trukatzen dute, mundu mailako egoeraren jarraipena egiteko eta, hala, animalien eta animalia-jatorriko produktuen merkataritzaren segurtasuna bermatu ahal izateko.

1. Zer da?

Hegazti-gripea oso kutsakorra den gaixotasun bat da; Orthomyxoviridae familiako A gripe generoko birusak eragiten du infekzioa. A motako gripe-birus ere esaten zaie, eta horrek barne hartzen ditu gizaki-, zaldi-, txerri- eta txakur-gripeekin estuki lotutako birusak.

Etxeko hegaztiei nahiz hegazti basatiei eragiten die. Maiztasun gutxiagoz bada ere, hegazti-gripea ugaztun espezie batzuetan ere isolatu da, hala nola arratoietan, saguetan, erbinudeetan, hudoetan, txerrietan, katuetan, tigreetan, txakurretan, zaldietan eta gizakietan.

Oro har, hegazti-gripearen birusak hiru talde hauetan sailka daitezke: A, B eta C. A mota da hegaztiak kutsatzen dituen eta zoonotikoa den bakarra; horrek esan nahi du pertsonak kutsa ditzakeela.

A gripearen birusak hainbat azpitaldetan sailka daitezke, gainazaleko bi antigeno hauen arabera: hemaglutinina (H) eta neuraminidasa (N) proteinak; horiexek dira erantzun immunitarioaren helburu nagusiak. Hegaztietan, hemaglutininaren 16 antigeno (H1etik H16ra) eta neuraminidasaren bederatzi antigeno (N1etik N9ra) aurkitu dira, gutxienez. Hala, birus batek H7 eta N9 proteinak baditu, H7N9 azpimotakoa dela esango dugu.

A motako gripe-birusak aldakorrak dira, mutazioaren eta konbinazio genetiko berrien emaitza direlako. Proteina horiek behar bezainbeste aldatzen direnean, H eta N antigenoen aurkako erantzun immunitarioak jada ez du izakia babesten eta, horren ondorioz, birusa azkar egokitu daiteke ostalari berrietara.

Oso garrantzitsua da epidemiologia molekularra eta eskortako hegaztien zein hegazti basatien hegazti-gripearen birusaren genotipoak ezaugarritzea, birusaren anduiek ostalarietan duten banaketa ulertu ahal izateko. Hegazti-gripearen birusaren hainbat andui existitzen dira, eta, oro har, andui horiek bi kategoriatan sailka daitezke, eskortako hegaztietan eragiten duten gaixotasunaren larritasuna kontuan hartuta:

  • Patogenotasun eskaseko hegazti-gripearen birusa (IABP). Ez da larria eta, askotan, ez da hautematen edo ez du sintomarik eragiten hegaztietan.
  • Oso patogenoa den hegazti-gripearen birusa (IAAP). Sintoma kliniko larriak eta heriotza-tasa altua eragiten du hegaztietan.

 

IABP eta IAAP birusen arteko bereizketa horren oinarrian laborategian egindako proben emaitzak daude, eta eskortako hegaztiei zein beste hegazti batzuei bakarrik aplika dakieke, ez hegazti-gripea paira dezaketen beste espezie batzuei (hala nola gizakiak).

2. Zein espezieri eragiten die?

Etxeko hegaztiak eta hegazti basatiak.

Horrez gain, hegazti-gripea ugaztun espezie batzuetan ere isolatu da, hain ohikoa ez bada ere, hala nola arratoietan, saguetan, erbinudeetan, hudoetan, txerrietan, katuetan, tigreetan, txakurretan, zaldietan eta gizakietan.

Kasu gutxi batzuetan, hegazti-gripearen birusak egokitu egin daitezke ugaztunak ere kutsatzeko. Joan den mendean, birus horiek gutxienez 3 pandemia eragin dituzte gizakietan. Horrez gain, txerri-gripe birusak areagotzea ere eragin zuten eta egun txakurrek paira ditzaketen txakur-gripearen bi birusetako bat eragin zuten.

3. Derrigor jakinarazi behar den gaixotasuna da?

Bai, hegazti-gripea OIEko Animalia Lurtarrentzako Osasun Kodean jasota dago, eta nahitaez jakinarazi behar da.

Animalia Lurtarrentzako Osasun Kodean ezarritako eran, etxeko hegaztietan zein hegazti basatietan hauteman diren oso patogenoa den hegazti-gripearen (IAAP) kasu guztiak OIEri jakinarazi behar dizkiote herrialdeko erakunde eskudunek (Albaitaritza Zerbitzuak).

Horrez gain, H5 eta H7 azpimotetako patogenotasun eskaseko hegazti-gripearen birusak (IABP) ere nahitaez jakinarazi behar zaizkio OIEri; izan ere, gaixotasun larririk eragiten ez badute ere, oso azkar muta dezakete eta oso patogenoa den birus bihurtu edo beste espezie batzuk kutsatu.

4. Zein arrisku eragiten die osasun publikoari?

Hegazti-gripeak arriskuan jartzen du osasun publikoa:  ZOONOSI bat da eta, ondorioz, gizakiei eragin diezaieke.

Hegazti-influenzaren birusek espezifikotasun handia dute espezieen arabera, baina batzuetan espezieen hesia zeharkatu dute gizakiak infektatzeko: sarritan, Ia birusaren andui berriak sortzen dira, eta horrek esan nahi du andui berrietako bat pertsonen artean erraz zabaltzeko etengabeko arriskua dagoela. Hegazti-influentza pertsonatik pertsonarako hedapen mugatuaren ebidentziaren bat dago, eta, transmisio eraginkor eta jarraituaren ebidentziarik ez dagoen arren, andui berrietako bat pertsonen artean erraz zabaltzeko etengabeko arriskua dago, eta horrek influentzaren birusaren pandemia berri bat ekar lezake.

Gaixotasun hori ez dugu nahastu behar gizakien urte-sasoiko gripearekin; gaixotasun hori oso ohikoa da gizakiengan (H1 eta H3 azpimotetako gizaki-birusek eragin ohi dute). Hegazti-gripea gizakiei kutsa dakieke kontaktu estua dagoenean kutsatutako hegaztiekin edo ingurunea oso kutsatuta dagoenean. Gizakiak kutsatzeko arriskuaren eraginez, hegazti-gripea izan dezaketen eskortako hegaztiekin lan egiten duten edo kontaktu estua duten pertsonek babes-jantzi egokiak eramatea gomendatzen da, maskarak, babes-betaurrekoak, eskularruak eta botak barne.

H5N1 forma asiarrak kezkatu egin ditu zientzialariak eta oraindik ere hurbiletik jarraitzen dute; izan ere, pandemia bat eragiteko arriskua izan lezake, mutazio baten eraginez gizaki batetik bestera igarotzeko gaitasuna lortuko balu. Hong Kongen diagnostikatu zen lehen aldiz, 1997an; aurrerago, 2003an eta 2004an, berriro agertu zen, eta Europara eta Afrikara hedatu. 800 kasu berretsi ziren eta 400 pertsonaren heriotza eragin zuen; horrez gain, birus horren eraginez, eskortako ehunka miloi hegazti suntsitu behar izan ziren.

Kutsatutako pertsonek, askotan, konjuntibitisa edo arnasbideetako gaixotasun arinak izaten dituzte; hala ere, birus batzuek gaixotasun larriak eragin ditzakete. Esaterako, asiar jatorriko IAAP H5N1 birusek infekzio urriak eragin dituzte, baina gaixotu dituzten pertsonak hiltzeko gaitasun handia dute (laborategietan 850 kasu berretsi dira 1997tik); LPAI H7N9 birusek 600 gaixotasun larri baino gehiago eragin dituzte gizakietan, Txinan, 2013tik hona.

5. Zein banaketa geografiko du?

Banaketa geografikoa egin daiteke, patogenotasunaren arabera:

  • IABP: endemikoa da Ekialde Hurbilean eta Asiako hego-ekialdean basoko hegaztietan eta etxeko hegaztietan. Etxeko hegaztien populazioak H9N2 anduiekin infektatuta daude.
  • IAAP: mundu osoan hedatua, batez ere Ipar Amerikan, Asian, Europan eta Mendebaldeko Afrikan.

IAAPren asiar jatorriko H5N1 birusaren agerraldia 2003an sortu zen, Asia hego-ekialdeko eskortako hegaztietan. 2003tik 2007ra, Asiako beste eskualde batzuetako etxeko hegaztietara eta hegazti basatietara hedatu zen, baita Europako, Ozeano Bareko, Ekialde Ertaineko eta Afrikako beste toki batzuetara ere. Herrialde batzuetan, etxeko eskortako hegaztietan birusa desagerraraztea lortu dute; hala ere, epidemia hori behin eta berriz agertzen da eta ez da espero mundu mailan epe laburrean desagertzea.

Gaur egun, hegazti-gripearen agerraldiak mundu mailako osasun publikoko arazo bat dira, herrialde desberdinetan hainbat andui aurki daitezkeelako (H5N1, H5N2, H5N6, H5N8, H7N8, H7N9, etab.) Egoera horren aurrean, OIEk gardentasuna hobetzeko eta munduko egoera zoosanitarioa ulertzeko helburuek lehentasuna izaten jarraitzen dute, baliagarriak baitira osasun publikoa babesteko eta animalien zein animalia-jatorriko produktuen merkataritza segurua dela bermatzeko.

Gaixotasun hori mundu osoan agertu izanari buruzko informazio berriagoa eta zehatzagoa lortzeko, OIEren edo WAHISen datu-basearen interfazea kontsulta daiteke munduko informazio zoosanitarioari buruz, bai eta Europako Batzordearen ADNS, Animal Notification System ere.

6. Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?

IAren epidemiologia konplexua da, eta hainbat faktoreren arabera hedatzen da:

  • Globalizazioa eta nazioarteko merkataritza
  • Ekoizpen- edo nekazaritza-jarduerak: erraz etxaldeen artean, bizirik dauden etxeko hegaztien mugimenduagatik, pertsonen mugimenduagatik (bereziki, zapatak edo bestelako jantziak kutsatuta daudenean), ibilgailu, ekipo, pentsu eta kaiola kutsatuen mugimenduagatik.
  • Merkaturatze-praktikak: adibidez, hegazti bizien merkatuak
  • Basa-hegaztiak eta haien migrazio-bideak, etxeko hegaztiekin kontaktuan egon daitezkeenak eta, normalean, arnasbideetako edo hesteetako birusak izan ditzaketenak, baina, oro har, ez dira gaixotzen.

Honako hauek dira transmisio-bideak:

  • Zuzena: hegazti-gripearen birus guztiak hegaztien artean transmiti daitezke infektatutako hegaztien jariakin eta iraizpenekin (bereziki gorozkiak, sudurreko isuriak eta listua) zuzeneko kontaktua izan ondoren.
  • Zeharkakoa:
    • Infektatutako hegazti horien jariakinek kutsatutako elikagai eta uraren bidez. Jariakin eta iraizpenek kutsatutako fomiteen bidez, honako hauek barne: kutsatutako lokalak, ekipamenduak eta arropa (oso patogenoak diren birusek luze iraun dezakete ingurumenean, batez ere tenperatura baxuan).

Abeltegien artean erraz hedatzen da, honako arrazoi hauengatik:

  • etxeko hegazti bizien mugimendua
  • pertsonen mugimendua (bereziki zapatak edo beste arropa batzuk kutsatuta daudenean)
  • kutsatutako ibilgailuen, ekipamenduen eta kaiolen mugimendua

Honako hauek dira hedapen horretan aintzat hartu beharreko beste faktore batzuk: merkaturatze-jarduerak (hegazti bizien merkatuak), nekazaritza-jarduerak (ustiaketa-sistemak), eskortako hegaztiekin kontaktua izaten duten hegazti basati migratzaileetan birusaren presentzia. Hegazti horiek birusa izan dezakete arnasbideetan edo hesteetan, nahiz eta gehienetan ez diren gaixotzen.

7. Zein dira sintoma klinikoak?

Inkubazio-aldia 3-5 egunekoa da. Sintomak aldatu egiten dira birusaren anduiaren eta erasandako espeziearen arabera. Arnas traktuari eta beste organo eta ehun batzuei eragiten die, eta barneko odoljario masiboa eragin dezake. Honako seinale kliniko hauek ager daitezke:

Arina

Patogenotasun eskaseko hegazti-gripearen birusek, oro har, honako hauek eragiten dituzte: sintomarik gabeko infekzioak, arnas aparatuko gaixotasun arinak, arrautza gutxiago ekoiztea edo beste ugalketa-sintoma batzuk.

Akutua

Oso patogenoa den hegazti-gripearen birusak oso birulentoak dira, eta sintoma klinikoak askotarikoak izan daitezke, nahiz eta, batik bat, oilaskoetan, indioilarretan eta beste hegazti galinazeo batzuetan sortzen da:

  • Hegazti-kopuru handien bat-bateko heriotza: normalean, txita gehienak hil egiten dira.
  • Sintoma sistemikoak eta, batzuetan, arnas-aparatuko sintomak: sinusitisa eta malko-jarioa, eztula eta doministikua.
  • Anorexia eta depresioa
  • Elikagaien eta uraren kontsumoa murriztea eta lumak tentetuta izatea
  • Horrek arrautzen ekoizpena murriztea dakar, baita arrautzen pigmentazioa galtzea eta arrautza deformatuak edo azalik gabekoak ekoiztea ere.
  • Honako hauek ere antzeman daitezke:
    • edema buruan, zianosia eta gandorraren eta kokotsaren hantura
    • sudurreko eta ahoko odol-iraizpenak
    • ekimosia hanketan
    • gaixotasun neurologikoak: koordinazio eza eta dardara barne

Sintoma klinikoak minimoak dira oso patogenoa den hegazti-gripearen birus gehienek infektatutako ahate eta antzaretan.

Hegazti-gripea subklinikoa izaten da maiz hegazti basatietan, baina gaur egun zirkulatzen ari diren asiar jatorriko H5N1 birus batzuek gaixotasunak eta heriotza eragin ditzakete. Gatibotasun-egoeran dauden hegazti basati batzuk, birus horrek kutsatutakoak, bat-batean hil dira ordu gutxi batzuetan, ageriko sintoma klinikorik gabe. Beste kasu batzuetan, berriz, honako hauek antzeman ziren: anorexia, muturreko lozorroa, beherako berde iluna, arnas aparatuko gaixotasunak, sintoma neurologikoak, eta, ondoren, heriotza, 1-2 egunetan.

8. Nola diagnostikatzen da?

Hegazti-gripearen susmoak sintoma klinikoen behaketan oinarritu daitezke, baina diagnostikoa laborategiko proben bidez baieztatu behar da, birusaren isolamendua barne. Birusa laginen bidez eskura daiteke:

  • Hegazti bizietan: exudatu orofaringeoak, trakealak eta kloakalak. Gorozkien ordez, beste lagin batzuk har daitezke hegazti txikietan, baldin eta lagin kloakalak ez badira praktikoak (adibidez, ezin badira bildu hegaztiari kalterik egin gabe).
  • Hegazti hiletan: exudatu orofaringeoak, trakealak eta kloakalak (edo hesteetako edukia), eta organoen laginak (trakea, birikak, aire-zakuak, hesteak, barea, giltzurruna, garuna, gibela eta bihotza).
  • Enbrioia duten arrautzetan hemaglutinazioak birusa dagoela adierazten du.

Birus horren identitatea agar geleko immunodifusio-proben (AGID ) bidez edo ELISA probaren bidez egiazta daiteke.

    • Patogenotasun eskaseko hegazti-gripearen birusak eta oso patogenoa den hegazti-gripearenak bereizteko, birulentzia-probak erabiltzen dira hegazti sentikorretan, proba genetikoekin batera. Horiek hemaglutininaren patroi bereizgarriak identifikatzeko aukera ematen dute. Hegazti-gripearen birusen karakterizazio hori, oldarkortasunaren araberakoa, eskortako hegaztien eta beste txorien ezaugarri espezifikoa da, eta ez, nahitaez, birus horiek izan ditzaketen beste espezie batzuena, gizakiak barne.

Proba serologikoak honako hauek hartzen ditu bere baitan: agar geleko immunodifusio-proba, hemaglutinazioa, hemaglutinazioaren inhibizioa eta ELISA proba, eta proba osagarri gisa erabil daitezke. Nahiz eta hegazti galinazeo gehienak eta birusa izan dezaketen beste hegazti batzuk hil egiten diren antigorputzak garatu aurretik, serologia baliagarria izan daiteke zaintzarako eta infekziorik ez dagoela frogatzeko.

9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?

Honela murritz daiteke infekzio-arriskua:

  • Higiene- eta biosegurtasun-neurri zorrotzak beteta, birusa fomiteetan transmititzea saihesteko.
  • Txiten multzo mota bat dena barruan/dena kanpoan sistemaren bidez maneiatuta
  • Hegazti basatiekiko edo horien ur-iturriekiko kontaktua prebenituta
  • Ez dira haztegira itzuli behar hegazti bizien merkatuetatik edo hiltegitik datozen eskortako hegaztiak.

 

    • Agerraldi bat dagoenean, susmoa izanez gero, albaitaritza-zerbitzu ofizialei jakinarazi beharko zaie premiaz: H5 eta H7 azpimota guztiak jakinarazi beharko dira eskortako hegaztietan detektatzen direnean, mutazio bidez oso patogeno bihurtzeko arriskua baitago. Oro har, sakrifizio sanitarioko politika bat aplikatuko da infektatutako ustiategian edo infektatutako establezimenduen inguruan, erradio txiki batean, gaixotasuna kontrolatzeko eta desagerrarazteko. Halaber, zaintza aktiboa aplikatuko da, eta honako neurri hauek hartuko dira:
      • Azkar suntsitzea infektatutako eta esposizioan dauden animalia guztiak (OIEren animalien ongizateari buruzko arauen arabera) eta errausketaren bidez ezabatzea gorpuak eta animalia-produktu guztiak, aintzat hartuta biosegurtasun-neurri zorrotzak.
      • Koarentena eta zaintza, hegaztien eta kutsatuta egon daitezkeen ibilgailuen eta langileen mugimenduak zorrozki kontrolatuz.
      • Infektatutako establezimenduak sakon garbitzea eta desinfektatzea; intsektuak eta arratoiak kentzea.
      • Egoki tratatzea simaurra eta elikagaia.
      • Gutxienez 21 egun itxarotea birpopulatu aurretik.

Debekatuta dago tratamendua, eta txertoa kontrol prebentiboko neurritzat edo agerraldi batean laguntzeko neurritzat har daiteke, EBri nahitaez jakinarazi beharreko gaixotasuna baita. Sakrifizio sanitarioko politikak aplikatu ezin direnean (gaixotasuna endemikoa izateagatik eta, ondorioz, oso presente egoteagatik nahiz infekzioa animalietan hautematea zailegia izateagatik) jar daiteke txertoa. Txertoak, berez, ezin du birusa ezabatu, eta tokiko egoerara egokitutako kontrol integratuko programa baten parte izateko garatu da.

Agerraldietan, ahal dela, txakurrek eta katuek espazio itxietan egon behar dute.

Hegazti basatiak ostalari eta gordailu naturalak dira hegazti-gripearen birus mota guztietarako, bereziki uretako hegaztiak, kaioak eta hondartzako hegaztiak; hortaz, funtzio garrantzitsua betetzen dute hegazti-gripearen bilakaeran, mantentze-lanetan eta hedapenean, eskortako hegaztiekiko kontaktu zuzenaren bidez. Badirudi horixe dela transmisio-faktorerik posibleena; beraz, funtsezkoa da hegazti basatien eta eskortako hegaztien arteko kontaktua mugatzea, konfinamenduaren eta beste biosegurtasun-neurri batzuen bidez. Hori funtsezkoa izan daiteke oso patogenoak diren forma bihurtzeko arriskua murrizteko, eta gizakien esposizioa eta infekzioa saihesteko, baita gizakia infektatu eta gizakien artean erraz transmititu daitezkeen birusak (pandemikoak izan daitezkeenak) sortuko lituzketen giza birusen osagaiekiko birkonbinazioa saihesteko ere.

  • Elikagaien kaltegabetasunerako gomendioei dagokienez, eta zuhurtzia- eta erregulazio-neurri gisa, hegazti-gripearen agerraldi bati aurre egiteko hil diren hegaztiak ez dira sartu behar gizakien edo animalien elikadura-katean, nahiz eta ez dagoen zantzurik iradokitzen duenik eskortako hegaztiak edo giza kontsumorako egokiak diren arrautzak kontsumitzeak gizakiei hegazti-gripearen birusa transmititu diezaiekeenik.

Eguneratze data: